Η άσκηση του επαγγέλματος του ψυχολόγου συνεπάγεται σοβαρές ηθικές και δεοντολογικές υποχρεώσεις. Η σχέση ψυχολόγου-θεραπευόμενου βασίζεται στην εμπιστοσύνη, και η προστασία του ατόμου που ζητά βοήθεια αποτελεί πρωταρχικό μέλημα κάθε επαγγελματία ψυχικής υγείας. Για τον λόγο αυτό, η άσκηση της ψυχολογίας διέπεται τόσο από ευρωπαϊκούς όσο και από εθνικούς κώδικες δεοντολογίας.
Ευρωπαϊκό πλαίσιο: EFPA Meta-Code of Ethics
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η European Federation of Psychologists’ Associations (EFPA) — η οποία μέχρι το 2001 ήταν γνωστή ως EFPPA — έχει διαμορφώσει τον «Meta-Code of Ethics», έναν κώδικα-πλαίσιο αρχών που καλούνται να ενσωματώσουν στους δικούς τους εθνικούς κώδικες οι επιμέρους ψυχολογικοί σύλλογοι των χωρών-μελών. Ο κώδικας αναθεωρήθηκε πρόσφατα (Μάιος-Ιούνιος 2025) και στηρίζεται σε τέσσερις θεμελιώδεις αρχές:
- Σεβασμός στα Δικαιώματα και την Αξιοπρέπεια του Ατόμου: ο ψυχολόγος σέβεται την ιδιωτικότητα, την αυτονομία και την αυτοδιάθεση κάθε ατόμου με το οποίο έρχεται σε επαφή, χωρίς διακρίσεις.
- Υπευθυνότητα: ο ψυχολόγος αναλαμβάνει την επιστημονική και επαγγελματική ευθύνη της συμπεριφοράς του, φροντίζοντας να μην προκαλέσει βλάβη και να ενεργεί πάντα προς όφελος του ατόμου που εξυπηρετεί.
- Επάρκεια: ο ψυχολόγος διατηρεί υψηλά πρότυπα επιστημονικής και επαγγελματικής κατάρτισης, αναγνωρίζει τα όρια της εξειδίκευσής του και παραπέμπει όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο.
- Ακεραιότητα: ο ψυχολόγος ενεργεί με ειλικρίνεια, εντιμότητα και σαφήνεια ως προς τον ρόλο του, αποφεύγοντας κάθε σύγκρουση συμφερόντων.
Εθνικό πλαίσιο στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, ο Σύλλογος Ελλήνων Ψυχολόγων (ΣΕΨ) έχει εκδώσει τον δικό του «Κώδικα Επαγγελματικής Ηθικής και Δεοντολογίας των Ψυχολόγων στην Ελλάδα και την Ευρώπη», ο οποίος ενσωματώνει τις αρχές του EFPA Meta-Code προσαρμοσμένες στην ελληνική πραγματικότητα. Παράλληλα, τον Ιούνιο του 2019 δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ ο επίσημος κρατικός Κώδικας Δεοντολογίας Ψυχολόγων (ΦΕΚ 2344/Β/18-6-2019), ο οποίος θέτει το θεσμικό πλαίσιο άσκησης του επαγγέλματος σε εθνικό επίπεδο.
Οι δύο αυτοί κώδικες — ο επαγγελματικός του ΣΕΨ και ο κρατικός του 2019 — εξυπηρετούν κοινό σκοπό: να διασφαλίζουν ότι η ψυχολογική φροντίδα παρέχεται με σεβασμό, επάρκεια και υπευθυνότητα, προστατεύοντας τόσο τους θεραπευόμενους όσο και την αξιοπιστία του επαγγέλματος.
Το επαγγελματικό απόρρητο και τα όριά του
Μία από τις πλέον θεμελιώδεις δεοντολογικές υποχρεώσεις του ψυχολόγου είναι το επαγγελματικό απόρρητο: ό,τι ειπωθεί στο πλαίσιο μιας θεραπευτικής σχέσης παραμένει εμπιστευτικό. Το απόρρητο, ωστόσο, δεν είναι απόλυτο. Σύμφωνα με τον Σύλλογο Ελλήνων Ψυχολόγων, αναγνωρίζονται συγκεκριμένες εξαιρέσεις όπου ο ψυχολόγος όχι μόνο δικαιούται αλλά ενίοτε υποχρεούται να προβεί σε αποκάλυψη πληροφοριών: όταν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για τη ζωή του ίδιου του θεραπευόμενου (κίνδυνος αυτοκτονίας/αυτοτραυματισμού) ή τρίτων προσώπων, σε περιπτώσεις κακοποίησης ανηλίκων, καθώς και όταν αυτό επιβάλλεται από δικαστική απόφαση. Σε κάθε τέτοια περίπτωση, η αρχή που καθοδηγεί τον επαγγελματία είναι η αναλογικότητα: η αποκάλυψη πρέπει να περιορίζεται στο απολύτως αναγκαίο για την αποτροπή της βλάβης.
Ενημερωμένη συναίνεση (informed consent)
Πριν την έναρξη οποιασδήποτε θεραπευτικής διαδικασίας, ο δεοντολογικά συνεπής επαγγελματίας οφείλει να ενημερώνει τον θεραπευόμενο για τη φύση και τη διάρκεια της παρέμβασης, το θεωρητικό πλαίσιο που ακολουθεί, το κόστος, καθώς και τα όρια του απορρήτου όπως περιγράφονται παραπάνω. Η αρχή αυτή, γνωστή ως «ενημερωμένη συναίνεση», διασφαλίζει ότι ο θεραπευόμενος συμμετέχει οικειοθελώς και έχοντας πλήρη εικόνα της διαδικασίας στην οποία εισέρχεται — αποτελεί βασικό δικαίωμα του ατόμου και θεμελιώδη προϋπόθεση μιας ηθικά ορθής θεραπευτικής σχέσης.
Διαβάστε επίσης για Το Επάγγελμα του Ψυχολόγου και την άδεια άσκησης επαγγέλματος.
Βιβλιογραφία
European Federation of Psychologists' Associations. (2025). Meta-Code of Ethics (αναθ. Μάιος 2025). https://www.efpa.eu/sites/default/files/2025-06/2025-06-03_efpa-meta-code-of-ethics.pdf
Υπουργική Απόφαση Γ5β/Γ.Π. οικ. 42984/2019 (ΦΕΚ Β΄ 2344/18.6.2019). Κώδικας Δεοντολογίας Ψυχολόγων. ΦΕΚ 2344/Β/2019
Σύλλογος Ελλήνων Ψυχολόγων. (χ.χ.). Το επαγγελματικό απόρρητο του ψυχολόγου. https://seps.gr/epaggelmatika/to-epaggelmatiko-aporrito-tou-psyxologou/