Τι είναι η Συμβουλευτική;
Η Συμβουλευτική είναι μια διαδικασία υποστήριξης που βοηθά το άτομο να αντιμετωπίσει συγκεκριμένα προβλήματα, δυσκολίες ή αποφάσεις της καθημερινής ζωής (επαγγελματικός προσανατολισμός, σχέσεις, διαχείριση άγχους, κρίσεις ζωής), αξιοποιώντας τους δικούς του πόρους και ενισχύοντας τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων. Συνήθως έχει πιο εστιασμένο και βραχύχρονο χαρακτήρα.
Τι είναι η Ψυχοθεραπεία;
Η Ψυχοθεραπεία απευθύνεται σε βαθύτερα και συχνά πιο μακρόχρονα ψυχολογικά ζητήματα (όπως η κατάθλιψη, οι αγχώδεις διαταραχές, το τραύμα ή δυσλειτουργικά πρότυπα σκέψης και συμπεριφοράς), με στόχο την ουσιαστικότερη κατανόηση και αλλαγή τους. Στην πράξη, συμβουλευτική και ψυχοθεραπεία δεν αποτελούν δύο αυστηρά διαχωρισμένες κατηγορίες, αλλά λειτουργούν περισσότερο ως ένα συνεχές (spectrum), με σημαντικές επικαλύψεις μεθόδων και τεχνικών.
Πόσο αποτελεσματική είναι η ψυχοθεραπεία;
Η επιστημονική τεκμηρίωση της αποτελεσματικότητας της ψυχοθεραπείας είναι πλέον εκτενής. Μια εκτεταμένη ανασκόπηση ανασκοπήσεων (umbrella review) των Leichsenring και συνεργατών, που δημοσιεύθηκε το 2022 στο περιοδικό World Psychiatry, συγκέντρωσε δεδομένα από 102 μετα-αναλύσεις που περιελάμβαναν 3.782 τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες (RCTs) και συνολικά 650.514 ασθενείς. Τα ευρήματα έδειξαν στατιστικά σημαντικό όφελος της ψυχοθεραπείας έναντι εικονικής παρέμβασης (SMD=0,34), χωρίς σημαντική διαφορά αποτελεσματικότητας σε σύγκριση με τη φαρμακοθεραπεία (SMD=0,11). Περίπου το 50% των ασθενών παρουσιάζει βελτίωση έως την 8η συνεδρία, ενώ το ποσοστό αυτό ανεβαίνει σε περίπου 75% έως τον 6ο μήνα θεραπείας. Η έρευνα δείχνει επίσης ότι σημαντικό μέρος του θεραπευτικού αποτελέσματος αποδίδεται σε κοινούς παράγοντες (common factors), με σημαντικότερο τη θεραπευτική συμμαχία —τη σχέση εμπιστοσύνης και συνεργασίας ανάμεσα σε θεραπευτή και θεραπευόμενο.
Βασικές τεκμηριωμένες θεραπευτικές προσεγγίσεις σήμερα
- Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) και Θεραπεία Αποδοχής και Δέσμευσης (ACT): εστιάζουν στη σχέση σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφοράς, με ισχυρή ερευνητική τεκμηρίωση για άγχος, κατάθλιψη και άλλες διαταραχές.
- EMDR (Θεραπεία μέσω Αποδεσμοποίησης και Επανεπεξεργασίας με τις Κινήσεις των Ματιών): ευρέως τεκμηριωμένη προσέγγιση για την επεξεργασία ψυχοτραυματικών εμπειριών.
- Διαπροσωπική Θεραπεία (IPT): εστιάζει στις διαπροσωπικές σχέσεις και τον ρόλο τους στην ψυχική υγεία, με ιδιαίτερα καλά τεκμηριωμένα αποτελέσματα στην κατάθλιψη.
- Συστημική / Οικογενειακή Θεραπεία: προσεγγίζει το άτομο μέσα στο πλαίσιο των σχέσεών του (οικογένεια, ζευγάρι), εστιάζοντας στις αλληλεπιδράσεις και τη δυναμική του συστήματος.
- Ψυχοδυναμική Θεραπεία: διερευνά ασυνείδητες διεργασίες και πρότυπα που έχουν διαμορφωθεί από πρώιμες εμπειρίες, με στόχο τη βαθύτερη αυτογνωσία.
- Ανθρωπιστική / Πελατοκεντρική Θεραπεία: τοποθετεί στο κέντρο την αυτοπραγμάτωση και την ανεπιφύλακτη αποδοχή, ενισχύοντας την προσωπική ανάπτυξη του ατόμου.
Πώς επιλέγω τον κατάλληλο επαγγελματία;
Η επιλογή του κατάλληλου επαγγελματία ψυχικής υγείας θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τρεις βασικούς παράγοντες: τα επίσημα προσόντα και την άδεια άσκησης επαγγέλματος του θεραπευτή (Ψυχολόγου ή Ψυχιάτρου με Άδεια Ασκήσεως Επαγγέλματος Ψυχολόγου ή Άδεια Ειδικότητας Ψυχιάτρου), τη θεραπευτική προσέγγιση που ακολουθεί και την εμπειρία του στο συγκεκριμένο ζήτημα, καθώς και —εξίσου σημαντικό— την προσωπική «χημεία» και το αίσθημα εμπιστοσύνης (rapport) που αναπτύσσεται ανάμεσα σε θεραπευτή και θεραπευόμενο, το οποίο η έρευνα δείχνει πως αποτελεί καθοριστικό παράγοντα επιτυχίας της θεραπείας.
Η θεραπευτική συμμαχία: γιατί «ποιος» θεραπεύει έχει σημασία
Πέρα από τη συγκεκριμένη θεραπευτική προσέγγιση που ακολουθείται, μεγάλο μέρος της έρευνας των τελευταίων δεκαετιών εστιάζει σε αυτό που ονομάζεται «κοινοί παράγοντες» (common factors) της ψυχοθεραπείας. Ο ερευνητής Bruce Wampold, σε ανασκόπησή του που δημοσιεύθηκε το 2015 στο περιοδικό World Psychiatry, υποστηρίζει ότι η θεραπευτική συμμαχία —η ποιότητα της σχέσης, της συνεργασίας και της συμφωνίας ως προς τους στόχους ανάμεσα σε θεραπευτή και θεραπευόμενο— εξηγεί σημαντικό μέρος της βελτίωσης, σε πολλές περιπτώσεις εξίσου σημαντικό ή και περισσότερο από την ίδια τη συγκεκριμένη τεχνική που χρησιμοποιείται. Αυτό δεν σημαίνει ότι η μέθοδος δεν έχει σημασία, αλλά ότι η επιλογή ενός επαγγελματία με τον οποίο αισθάνεστε άνετα και τον εμπιστεύεστε είναι εξίσου κρίσιμη με την επιλογή της «σωστής» θεραπευτικής σχολής.
Τι να περιμένετε από την πρώτη συνεδρία
Η πρώτη συνάντηση με έναν ψυχολόγο ή ψυχοθεραπευτή έχει συνήθως τον χαρακτήρα μιας αρχικής αξιολόγησης (intake session): ο επαγγελματίας συγκεντρώνει πληροφορίες για το ιστορικό, το αίτημα και τους στόχους σας, εξηγεί τον τρόπο εργασίας του και το πλαίσιο της συνεργασίας (συχνότητα, διάρκεια, κόστος, όρια απορρήτου), και από κοινού διαμορφώνετε μια πρώτη εικόνα για το πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί η θεραπεία. Είναι απολύτως θεμιτό να κάνετε ερωτήσεις σχετικά με την εκπαίδευση, την εξειδίκευση και τη θεραπευτική προσέγγιση του επαγγελματία πριν δεσμευτείτε σε μια μακροχρόνια συνεργασία.
Διαβάστε εδώ για τη Διαδικτυακή Συμβουλευτική και Ψυχοθεραπεία.
Βιβλιογραφία
Leichsenring, F., Steinert, C., Rabung, S., & Ioannidis, J. P. A. (2022). The efficacy of psychotherapies and pharmacotherapies for mental disorders in adults: An umbrella review and meta-analytic evaluation of recent meta-analyses. World Psychiatry, 21(1), 133–145. https://doi.org/10.1002/wps.20941
Wampold, B. E. (2015). How important are the common factors in psychotherapy? An update. World Psychiatry, 14(3), 270–277. https://doi.org/10.1002/wps.20238